Windturbines op zee vijf keer stilgezet vanwege voorspelde massale vogeltrek
Ieder jaar vliegen tijdens de voor- en najaarsmigratie miljoenen trekvogels in allerlei soorten en maten over de Noordzee. Te denken valt aan steltlopers, eenden, zwanen, ganzen, roofvogels en verschillende zangvogels. Tijdens deze massale trek riskeren de vogels als ze op rotorhoogte vliegen om in aanvaring te komen met de bladen van windturbines. Dit voorjaar zijn windparken op de Nederlandse Noordzee vijf keer stilgezet in nachten waarvoor grote vogeltrek werd voorspeld.
Het stilzetten van de windturbines volgde alle keren op een besluit van de minister van Klimaat en Groene Groei. Het was dit voorjaar voor het eerst dat de minister besluiten tot stilstand nam; tot nu toe was er alleen sprake van adviezen, die een vrijblijvender karakter hebben. Begin dit jaar is er een wijziging in de kavelbesluiten in werking getreden waardoor deze nieuwe werkwijze in kon gaan. De windparken van Borssele, Hollandse Kust (zuid) en Hollandse Kust (noord) gaven alle gehoor aan het besluit en zetten de turbines in de betreffende nachten stil. In totaal was er 24 uur stilstand.
Start/Stop-maatregel
Om aanvaringen met vogels te voorkomen voert Rijkswaterstaat, in opdracht van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, het zogenoemde Start/Stop-project uit. Rijkswaterstaat werkt hierbij samen met windparkexploitanten, natuur NGO’s en kennisinstellingen. Het doel van de procedure is het beperken van aanvaringen van vogels met turbines, door windturbines op zee tijdens periodes van massale vogeltrek af te schakelen.
Voorspelling van massale vogeltrek
De Start/Stop-maatregel werkt met een vogeltrekvoorspellingsmodel ontwikkeld door de Universiteit van Amsterdam. Dit model voorspelt circa twee dagen van tevoren of er massale vogeltrek wordt verwacht. Ook doet een team vogeldeskundigen een voorspelling. Systeembeheerder TenneT controleert van tevoren het effect van de stilstand op de leveringszekerheid van elektriciteit. Op basis van deze gegevens besluit de minister van Klimaat en Groene Groei (ministerie van Economische Zaken en Klimaat) om de turbines stil te laten zetten.
Toezicht Rijkswaterstaat en Kustwacht
Vanuit zijn handhavingsbevoegdheid heeft Rijkswaterstaat de controle van de maatregel bij de Kustwacht belegd. De Kustwacht kan ter plaatse controles uitvoeren. Dat gebeurt vanaf zee met de Kustwacht-vaartuigen en vanuit de lucht met de Kustwacht-vliegtuigen. De Kustwacht deelt zijn bevindingen direct, vanaf de locatie, met Rijkswaterstaat. Bij de controles dit voorjaar is geconstateerd dat alle betreffende windparken de turbines hebben stilgezet gedurende de door de minister aangegeven momenten.
Wijzigingsbesluit kavelbesluiten
De aanleiding voor de aanpassing van de kavelbesluiten begin 2026 was de nieuwe kennis die beschikbaar was en de ervaring die is opgedaan met de procedure in de praktijk sinds het ingaan van de Start/Stop-maatregel in 2023. Door de aanpassing is er nu meer ruimte om de stilstandvoorziening mee te laten groeien met de doorontwikkeling van het voorspellingsmodel, terwijl er ook zekerheid wordt gegeven aan de windparkexploitanten. Deze zekerheid wordt gegeven door de stilstand te maximaliseren op 60 uur per jaar gerekend van najaar tot najaar.
Meer lezen?
Meer over Start/Stop is te vinden op de projectpagina Start/Stop van dit Noordzeeloket.
Het besluit over de wijziging van de kavelbesluiten is gepubliceerd in Staatscourant 2026, 2036.