Additional analyses of bat migration across the North Sea

Wozep draagt door het Kader Ecologie en Cumulatie (KEC) bij aan het in cumulatie kwantificeren van ecologische effecten van windenergie op zee (WOZ). Voor migrerende vleermuizen zoals de ruige dwergvleermuis, die met windturbines op zee in aanvaringen kunnen komen, zijn er nog te veel kennislacunes om nauwkeurige effectinschattingen te kunnen doen. Er is daarom een constante behoefte om de migratie over de Noordzee van de ruige dwergvleermuis beter te begrijpen. Voorliggend project heeft daarvoor belangrijke nieuwe inzichten opgeleverd.

Aanleiding onderzoek

Wozep heeft in de periode 2016-2023 migratiegegevens verzameld van de ruige dwergvleermuis door:

1. een netwerk van offshore batdetectors (akoestische monitoring); en
2. het vangen en zenderen van individuele ruige dwergvleermuizen (telemetrie-methode).

Uit de eerdere analyses van deze twee datasets is gebleken dat er verschillen zijn in de uitkomsten in bijvoorbeeld de weersomstandigheden waaronder migratie voornamelijk plaatsvindt. Om een verklaring te vinden voor de verschillen in resultaten van de beide meetmethodieken zijn de betreffende datasets nu in gezamenlijkheid geanalyseerd. Doel van deze verdiepende analyses is om:

1. De overeenkomsten en verschillen tussen de telemetriedata en akoestische data in het voorjaar te onderzoeken en de belangrijkste voorspellers (omgevingscondities) voor voorjaarsmigratiebewegingen te bepalen.
2. De belangrijkste voorspellers (zowel omgevingscondities als individuele kenmerken) voor vertrekbeslissingen in het najaar te bepalen en het algemene bewegingspatroon te onderzoeken van vleermuizen die langs de Nederlandse kust zijn gezenderd (in Zuid-Holland, Noord-Holland en Friesland).

Resultaten

De analyses in dit rapport laten zien dat de voorjaarsmigratie van de ruige dwergvleermuis complexer is dan eerder werd aangenomen. Er blijken twee duidelijke groepen migrerende vleermuizen te bestaan: één die afkomstig is uit het Verenigd Koninkrijk (mei/juni) en één die waarschijnlijk afkomstig is van het Europese vasteland, en waarvan soms dieren verdriften naar zee (maart/april). Dit wijst erop dat de soort meerdere migratiestrategieën hanteert die de aanwezigheid van vleermuizen op zee in verschillende momenten in het voorjaar kan verklaren.
Tegelijkertijd blijkt ook dat de gebruikte onderzoeksmethoden (batdetector of telemetrie) verschillende delen van deze migratie vastleggen. Akoestische monitoring detecteert vooral vleermuizen tijdens tussenstops of wanneer omstandigheden minder gunstig zijn. Actief met telemetrie gevolgde dieren blijven vaak onopgemerkt bij akoestische monitoring, met name wanneer zij op grotere hoogte vliegen en profiteren van gunstige windomstandigheden.
Weersomstandigheden blijken cruciaal te zijn in de keuzes die vleermuizen maken in het voor- en najaar. Ze vertrekken bij voorkeur bij onbewolkte luchten en met matige meewind, en zelfs bij hogere windsnelheden (tot 9 m/s) dan tot nu toe werd verondersteld. Ongunstige omstandigheden, zoals zijwind of regen, worden juist vermeden.
In het najaar blijken gedrag en migratiepatronen sterk te variëren afhankelijk van leeftijd en geslacht; waarbij volwassen mannetjes grotendeels plaats-vast zijn in tegenstelling tot vrouwtjes en eerstejaars dieren. Het vertrekmoment van vleermuizen is meestal binnen twee uur na zonsondergang, tenminste als de migratieomstandigheden goed zijn.
Tijdens de najaarstrek is de migratiekans het grootst aan het einde van augustus. Deze neemt af tijdens de paarperiode (september en begin oktober) en stijgt vervolgens weer vanaf half oktober. Dit suggereert dat voortplantingsgedrag de migratie tijdelijk onderdrukt in het vroege najaar. Vleermuizen stemmen hun vertrek van nacht tot nacht af op de heersende weersomstandigheden, terwijl, zo blijkt uit de analyse, de seizoenspatronen tijdens de najaarsmigratie sterk worden beïnvloed door reproductief gedrag.

Gebruik

De analyses maken duidelijk dat de verschillende meetmethodieken het beste in samenhang kunnen worden bekeken en geven meer inzicht in de omstandigheden waaronder migratie over zee plaatsvindt. Vervolgonderzoeken die zich enkel op batdetectorgegevens of telemetrie toeleggen moeten daarom met zorg worden geïnterpreteerd. Overduidelijk blijft dat de vlieghoogte van overstekende vleermuizen een belangrijke rol speelt in de interpretatie van verschillende datasets en dat dit ook de belangrijkste kennislacune blijft bij het inschatten van aanvaringsrisico’s. Daarnaast is duidelijk geworden dat er in het kader van offshore aanwezigheid niet alleen rekening moet worden gehouden met dieren die een oversteek maken. Tijdens de voorjaarsmigratie kunnen dieren ook door ‘verdrifting’ op zee geraken vanaf het Europese vaste land; een inzicht dat van belang is bij vervolgonderzoeken.
De resultaten van deze studie kunnen worden gebruikt in milieueffectrapportages voor nieuwe windparkprojecten op zee. De inzichten kunnen ook worden betrokken in het ontwerpen en optimaliseren van stilstandvoorzieningen, die in kavelbesluiten als mitigerende maatregel worden voorgeschreven.