Doorontwikkeling van het iPCoD model. Uitbreiding met een module voor dichtheidsafhankelijkheid

De aanleg van windparken op zee zorgt voor onderwatergeluid, dat een negatief effect heeft op zeezoogdieren zoals de bruinvis. Wozep doet onderzoek naar het effect van onderwatergeluid op deze beschermde diersoort. Daarbij wordt onderzocht wat de impact is van de cumulatieve effecten van alle voorgenomen en bestaande windparken samen. Wozep heeft in 2024 een aanpassing laten doen aan een hiervoor veel gebruikt model (iPCoD), om zo de gevolgen voor bruinvissen van de verstoring door windenergie op zee realistischer te kunnen berekenen. Daarmee krijgen we naar verwachting beter inzicht in de effecten op de gehele populatie bruinvissen.

Aanleiding onderzoek

Voor het Kader Ecologie en Cumulatie (KEC) worden berekeningen uitgevoerd van de cumulatieve effecten van onderwatergeluid op de populatie bruinvissen. Daarvoor wordt gebruikgemaakt van het model ‘interim Population Consequences of Disturbance’ (iPCoD). Dit model houdt geen rekening met de effecten van een verstoring op de ‘fitness’ van bruinvissen. Normaal gesproken kunnen dierenpopulaties groeien tot de draagkracht van het systeem waarin ze leven is bereikt; dat wil zeggen dat er net genoeg voedsel is voor de omvang van de populatie. De populatie is dan in een dynamisch evenwicht met de omgeving. Dit betekent dat de populatie kan schommelen, maar er geen netto positieve of negatieve trend is in de populatie. Als door een externe oorzaak - zoals verstoring bij aanleg van een windpark op zee - de populatie afneemt, kan de populatie na de aanleg periode groeien totdat de draagkracht weer is bereikt. Dit heet dichtheidsafhankelijkheid. In de vorige versies van iPCoD nam de populatie enkel af als gevolg van verstoring door onderwatergeluid en stabiliseerde de populatie in het model op dit lagere niveau. Iedere verstoring zorgde voor een verdere verlaging van de populatie in het model zonder enig herstel erna. Daarom was een doorontwikkeling van het model, inbouwen van dichtheidsafhankelijkheid, nodig. WMR en Sea Mammal Research Unit (SMRU uit Schotland, de oorspronkelijke ontwikkelaars van het model) hebben dit in opdracht van Wozep ontwikkeld.

Resultaten van het onderzoek

Het project heeft geresulteerd in een modelversie waarin dichtheidsafhankelijkheid wordt meegenomen in de berekening van de effecten. Verder is in deze modelversie een energetica module opgenomen die het expertoordeel in de oude versie vervangt. Dit betekent dat het model realistischer zal kunnen berekenen wat de gevolgen zijn van verstoring op de energiehuishouding van een bruinvis. Deze individuele gevolgen kunnen vervolgens omgezet worden naar effecten op de populatie, zowel op overleving als op herstel van de populatie na verstoring als gevolg van bijvoorbeeld de bouw van een windpark op zee. Dit nieuwere model is het zogenoemde PCoD-model. Het model is zo opgebouwd dat deze dichtheidsafhankelijkheidsmodule ‘aan’ en ‘uit’ gezet kan worden afhankelijk van de onderzoeksvraag en het gebruik.

Gebruik en vervolg

De berekeningen van KEC 5.0 zijn inmiddels uitgevoerd met zowel de nieuwe versie als met de oude versie van het iPCoD. De nieuwe versie van het iPCoD bleek een veel kleiner effect op de populatie te berekenen dan de oude versie. Er is besloten om voorlopig de oude versie van het model te gebruiken bij KEC 5.0 en een aantal acties uit te voeren om de betrouwbaarheid van het model te vergroten voor toekomstige KEC berekeningen. Dit is zo besloten omdat nog niet alle relevante verstoringen worden meegenomen in het model en er een onderschatting van het effect zou kunnen plaatsvinden. Voorbeeld hiervan is het verliezen van contact tussen moeders en kalveren als gevolg van verstoring, waardoor kalveren zullen komen te overlijden. Daarnaast is geen sensitiviteitsanalyse van deze modelversie uitgevoerd, wat wel het geval is bij vorige versies.

Als vervolg hierop wordt een internationale expertsessie gehouden. Tijdens de sessie zal in gezamenlijkheid bepaald worden wat de ontbrekende effecten zijn en hoe daarmee om te gaan en zal een sensitiviteitsanalyse van de nieuwe modelversie worden uitgevoerd.

Het rapport is te vinden op:  ZD.5b1 Adapting the IPCOD with a dynamic energy budget model (pdf, 3.5 MB).