Onderzoek zwarte wiek Eemshaven

Windturbines met één zwarte wiek leiden niet per definitie tot minder vogelaanvaringen. Dat is de conclusie van een onderzoek naar het effect van het zwart verven van één wiek van turbines in windpark Eemshaven in de provincie Groningen.

Aanleiding van het onderzoek

Wozep draagt bij aan kennisontwikkeling van de ecologische effecten van Windenergie op Zee, waaronder ook kennisontwikkeling naar mogelijke mitigerende maatregelen. Daarom heeft Wozep bijgedragen aan een onderzoek naar het effect van één zwarte wiek van turbines in windpark Eemshaven in de provincie Groningen. Het zwart verven van één wiek leek bij eerder onderzoek in Noorwegen bij te dragen aan een aanzienlijke vermindering van het aantal vogelslachtoffers als gevolg van aanvaring met turbines. Het idee achter de enkele zwarte wiek per windturbine is het verminderen van de bewegingsonscherpte (‘motion smear’) en daarmee het vergroten van de zichtbaarheid van de windturbine voor vogels.
Daarnaast heeft Wozep bijgedragen aan het ZWEMT-project, waarbij een toevoeging is gedaan aan het lopende ‘zwarte wiek’ onderzoek waarin zogenoemde WT-bird sensoren zijn getest. Dit zijn sensoren waarmee mogelijk aanvaringsslachtoffers gedetecteerd kunnen worden. Deze sensoren zijn nog in ontwikkeling.

Uitkomsten

In de Eemshaven werden zeven windturbines met één zwartgeverfde wiek vergeleken met zeven naastgelegen turbines zonder zwarte wiek. Door middel van drie jaar veldonderzoek werd het aantal slachtoffers in kaart gebracht. Daaronder bevinden zich zowel zee- en kustvogels als trekvogels: landvogels die eenmaal per seizoen over een bepaald gebied migreren. De zwarte wiek leverde geen opvallende vermindering op van het aantal aanvaringen.
Het is niet duidelijk waarom vogels in Noorwegen er wel vaker in slaagden om turbines met een zwarte wiek te ontwijken, maar in de Eemshaven niet. Een mogelijke verklaring is dat in het industriegebied veel verschillende kleuren en objecten te zien zijn, waardoor een turbine met één enkele zwarte wiek onvoldoende afsteekt tegen die drukke achtergrond. Een andere verklaring dan zou kunnen zijn dat er geen effect is, omdat de vogelsoorten in de Eemshaven verschillen van de soorten in Noorwegen, waar de zwarte wiek wel leek te werken. Veel van de soorten, zoals meeuwen en trekkende zangvogels, die in de Eemshaven worden waargenomen, komen ook verder op zee voor en zijn daardoor relevant voor Wozep. Dit in tegenstelling tot de vooral landgebonden soorten in het Noorse onderzoek. Uit de resultaten blijkt wel een mogelijk effect voor dagactieve trekvogels en meeuwen, echter dit is effect is niet significant.

Wat betreft het ZWEMT-project was door problemen in het installatieproces de gevoeligheid van de WT-bird sensoren beperkt. Dit betekende ook dat er niet genoeg gegevens werden verzameld om de effectiviteit van het WT-bird systeem te valideren in vergelijking met 'handmatige' slachtoffermonitoring. Vanwege het beperkte aantal aanvaringen dat door het systeem werd geregistreerd, konden de timing van aanvaringen en de omstandigheden waaronder deze plaatsvonden, niet worden bepaald in dit onderzoek.
Het onderzoek in Eemshaven is een initiatief van de provincie Groningen en energiebedrijf RWE. Het werd opgezet en uitgevoerd vanuit een samenwerkingsverband tussen private partijen in de windindustrie, verschillende rijksoverheidsinstanties, een aantal provincies en de natuursector (Vogelbescherming Nederland). In 2023 is de samenwerking uitgebreid met het ZWEMT-onderzoek van TNO.
Wozep heeft financieel bijgedragen aan het onderzoek omdat windpark Eemshaven weliswaar een onshore locatie is, maar er zijn offshore condities. Onderzoek op zee is lastiger uitvoerbaar. Eemshaven leent zich daarom goed voor dit onderzoek en helpt een beeld te geven van de potentie voor een offshore toepassing.

Gebruik

Er is op dit moment geen reden om aan te nemen dat het zwart verven van een wiek een werkende mitigerende maatregel is voor windparken op zee. Er vinden inmiddels in het buitenland diverse onderzoeken plaats naar de zichtbaarheid van wieken voor vogels. Hierbij worden verschillende patronen en kleuren getest. Ook wordt gekeken naar de verschillen tussen soortgroepen. Wozep volgt deze studies nauwgezet. Mogelijk dat Wozep in de toekomst, zodra relevant, weer bijdraagt aan onderzoek naar potentieel geschikte mitigerende maatregelen.
Het rapport is te vinden op: Onderzoek ‘zwarte wiek’ Eemshaven (pdf, 11 MB)